Wydawca treści Wydawca treści

Polskie lasy

Polska jest w europejskiej czołówce, jeśli chodzi o powierzchnię lasów. Zajmują one 29,2 proc. terytorium kraju, rosną na obszarze 9,1 mln ha. Zdecydowana większość to lasy państwowe, z czego prawie 7,6 mln ha zarządzane jest przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe.

W Polsce lasów wciąż przybywa. Lesistość kraju zwiększyła się z 21 proc. w roku 1945 do 29,2 proc. obecnie. Od roku 1995 do 2011 powierzchnia lasów zwiększyła się o 388 tys. ha. Podstawą prac zalesieniowych jest „Krajowy program zwiększania lesistości", zakładający wzrost lesistości do 30 proc. w 2020 r. i do 33 proc. w 2050 r. Lasy Polski są bogate w rośliny, zwierzęta i grzyby. Żyje w nich 65 proc. ogółu gatunków zwierząt.

Lasy rosną w naszym kraju na glebach najsłabszych, głównie z powodu rozwoju rolnictwa w poprzednich wiekach. Wpływa to na rozmieszczenie typów siedliskowych lasu w Polsce. Ponad 55 proc. powierzchni lasów zajmują bory. Na pozostałych obszarach występują siedliska lasowe, głównie mieszane. Ich niewielką część stanowią olsy i łęgi – niewiele ponad 3 proc.

W latach 1945-2011 powierzchnia drzewostanów liściastych na terenach PGL LP wzrosła z 13 do ponad 28,2 proc.

Na terenach nizinnych i wyżynnych najczęściej występuje sosna. Rośnie ona na 64,3 proc. powierzchni leśnej w PGL LP oraz na 57,7 proc. lasów prywatnych i gminnych. W górach przeważa świerk (zachód) oraz świerk z bukiem (wschód). Dominacja sosny wynika ze sposobu prowadzenia gospodarki leśnej w przeszłości. Kiedyś monokultury (uprawy jednego gatunku) były odpowiedzią na duże zapotrzebowanie przemysłu na drewno. Takie lasy okazały się jednak mało odporne na czynniki klimatyczne. Łatwo padały również ofiarą ekspansji szkodników.

W polskich lasach systematycznie zwiększa się udział innych gatunków, głównie liściastych. Leśnicy odeszli od monokultur – dostosowują skład gatunkowy drzewostanu do naturalnego dla danego terenu. Dzięki temu w latach 1945-2011 powierzchnia drzewostanów liściastych na terenach PGL LP wzrosła z 13 do ponad 28,2 proc. Coraz częściej występują dęby, jesiony, klony, jawory, wiązy, a także brzozy, buki, olchy, topole, graby, osiki, lipy i wierzby.

W naszych lasach najczęściej występują drzewostany w wieku od 40 do 80 lat. Przeciętny wiek lasu wynosi 60 lat. Coraz więcej jest drzew dużych, liczących ponad 80 lat. Od końca II wojny światowej ich powierzchnia wzrosła z 0,9 mln ha do prawie 1,85 mln ha.

Raporty o stanie lasów w Polsce


Najnowsze aktulanośći Najnowsze aktulanośći

Powrót

100 – lecie przejęcia Nadleśnictwa Różanna przez administrację odrodzonego w 1918 roku Państwa Polskiego.

100 – lecie przejęcia Nadleśnictwa Różanna przez administrację odrodzonego w 1918 roku Państwa Polskiego.

W styczniu 1920 roku, zgodnie z ustaleniami traktatu wersalskiego, obszar na którym znajduje się Nadleśnictwo został przekazany stronie polskiej przez administrację niemiecką, co oznaczało zakończenie na tych ziemiach panowania pruskiego trwającego od 1772 roku (z krótkim okresem przerwy na lata 1807 – 1815, kiedy istniało Księstwo Warszawskie, w którego granicach znajdował się teren nadleśnictwa). A zatem to po 148, a nie po 146 latach, tereny te zostały włączone do odrodzonej Polski. Okoliczności tego wydarzenia dotyczące Nadleśnictwa Różanna były następujące.

Symboliczne wkroczenie do Koronowa Wojska Polskiego – pododdziału strzelców konnych z „Błękitnej Armii” generała Józefa Hallera – miało miejsce 23. stycznia 1920 roku. W tym samym dniu nadleśnictwo (Oberfӧrsterei Rosengrund – przymiotnika „Kӧnigliche” po abdykacji cesarza Niemiec i króla Prus Wilchelma II w litopadzie 1918 roku administracja niemiecka nie używała, a w istniejących nadrukach skrzętnie wykreślała), którego siedziba znajdowała się nad Brdą 12 km na północ od Koronowa (historyczny budynek nadleśnictwa z tego okresu nie istnieje – został spalony przez Rosjan w 1945 roku, nie zachowało się też samo miejsce historycznej osady Nadleśnictwa Różanna, które pokrywają dziś wody Zalewu Koronowskiego obejmujące dolinę Brdy, gdzie zlokalizowana była ta osada), przekazał w zastępstwie nadleśniczego von Bischofschausen leśniczy (Hegemeister) leśnictwa Tylna Góra (Fӧrsterei, Forstbezirk Thiloshӧhe) Paul Koch pełniącemu obowiązki nadleśniczego (zarządcy) polskiej administracji leśnej o nazwisku Prejbisz. Ten zarządca kierował nadleśnictwem bardzo krótko, bowiem już w lutym zarządcą - nadleśniczym w Różannie i równocześnie w Nadleśnictwie Stronno (obecny obręb Stronno) został Władysław Kabza. Jeszcze przed przekazaniem nadleśnictwa administracji polskiej ostatni niemiecki nadleśniczy opuścił Różannę i udał się na urlop, przekazując zastępstwo wspomnianemu leśniczemu Kochowi. Wszyscy pracownicy ustępującej niemieckiej administracji leśnej wraz z nadleśniczym udali się do miejscowości Człopa na zachowanym w granicach Niemiec Pomorzu Zachodnim, gdzie otrzymali nowe przydziały służbowe. Inną formę miało przejęcie przez polską administrację Nadleśnictwa Stronno (Oberfӧrsterei Stronnau, obecny obręb Stronno), którego siedziba mieściła się w Koronowie (budynek ten istnieje do dzisiaj na ulicy Bydgoskiej 20) – tutaj niemiecki nadleśniczy otrzymał krótkie, rzeczowe pismo informujące, iż nie jest już nadleśniczym.

Wracając do Różanny – po przejęciu nadleśnictwa przez administrację polską stosowna zmiana została wprowadzona do księgi wieczystej w dniu 18.05.1921 roku w Sądzie Powiatowym  w Koronowie (późniejszy Sąd Grodzki, obecnie w budynkach tych mieści się Schronisko dla Nieletnich przy ulicy Dworcowej, wówczas była to ulica Wilsona). Wpisu dokonano na podstawie wersalskiego traktatu pokoju z dnia 28.06.1919 roku. Do 1922 roku Nadleśnictwo Różanna podlegało Ministerstwu byłej Dzielnicy Pruskiej z siedzibą w Poznaniu. Z dniem 30.01.1920 roku ministerstwo to utworzyło cztery dyrekcje lasów państwowych, które podlegały Sekcji leśnej w Departamencie Rolnictwa i Dóbr Państwowych tego Ministerstwa. Jedną z nich była dyrekcja bydgoska stanowiąca organ nadzorujący nadleśnictwa Różanna i Stronno. W 1922 roku zlikwidowano odrębność wspomnianej dzielnicy, tym samym lasy państwowe tego obszaru znalazły się w ramach ogólnej administracji leśnej II Rzeczypospolitej i podlegały Departamentowi Leśnictwa Ministerstwa Rolnictwa.  Na podstawie Rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28.06.1924 roku o statucie przedsiębiorstwa „Polskie Lasy Państwowe” lasy państwowe zostały przekazane pod zarząd nowo powstałej dyrekcji generalnej, a w 1925 roku, w oparciu o Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 30.12.1924 roku, wydzielono administrację lasów państwowych w odrębny pion administracji państwowej. W nowych ramach prawnych dyrekcje lasów państwowych, w tym Dyrekcja Lasów Państwowych w Bydgoszczy, zostały utworzone 01.02.2025 roku. Tak więc Nadleśnictwo Różanna oraz Nadleśnictwo Stronno do 1932 roku nieprzerwanie podlegały Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy:

  1. Do 30.01.1920 roku – dyrekcji, która wchodziła w skład Wydziału II (Wydział Administracji, Podatków Bezpośrednich, Domen i Lasów) likwidowanej pruskiej Regencji Bydgoskiej podporządkowanej Sekcji Leśnictwa Departamentu Rolnictwa i Dóbr Państwowych Ministerstwa byłej Dzielnicy Pruskiej w Poznaniu,
  2. Od 30.01.1920 roku do 1922 roku – dyrekcji utworzonej przez Ministerstwo byłej Dzielnicy Pruskiej i podporządkowanej Sekcji Leśnictwa Departamentu Rolnictwa i Dóbr Państwowych tegoż Ministerstwa,
  3. Od 1922 do 31.01.1925 roku – dyrekcji podporządkowanej Departamentowi Leśnictwa Ministerstwa Rolnictwa w Warszawie,
  4. Od 01.02.1925 roku – dyrekcji podległej Dyrekcji Generalnej w Warszawie.

W 1932 roku nastąpiła likwidacja Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy, a Nadleśnictwo Różanna i Nadleśnictwo Stronno zostały włączone do Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu. Taki stan zachował się do września 1939 roku.

Do 1923 roku używano oficjalnej pieczęci z nazwą „Nadleśnictwo Państwowe Rożanno” lub „Państwowe Nadleśnictwo Różanno” (pierwsze znane pismo z taką pieczęcią pochodzi  z 19.08.1920 roku, nadleśniczy Kabza napisał je odręcznie w języku niemieckim do Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy prawdopodobnie dlatego, iż pracowali tam jeszcze urzędnicy niemieccy nie władający językiem polskim), po czym zmieniono tę nazwę, nie wykluczone, że  za sprawą nowego nadleśniczego Kazimierza Szulisławskiego, na obowiązującą do dzisiaj tj. „Różanna”.

Do 1923 roku leśnictwa były nazywane okręgami ochronnymi, był to spadek po nazewnictwie niemieckim (Schutzbezirk) używanym od lat 80-tych XIX stulecia.  Administracja polska nie wprowadziła zmian w podziale lasów nadleśnictwa na leśnictwa, ani zmian ich siedzib. Tak więc przejęto 5 leśnictw: Krówka (Kuhbrück), Puszczyn (Kleinheide, nazywany początkowo Mały Borek), Kadzionka (Entenpfuhl, była propozycja nazwy Kacze Bagno, ale ta nazwa nie została wprowadzona), Pobrdzie (Brahthal) i Tylna Góra (Thiloshӧhe). Taki stan leśnictw i ich granic uległ kilkukrotnym zmianom dopiero w okresie powojennym.

W 1924 roku wprowadzono nową numerację oddziałów – narastającą od kierunku północno - wschodniego ku południowo – zachodniemu – odmienną od dotychczasowej, wprowadzonej jeszcze przez administrację pruską.

Zachowane dokumenty ukazują okoliczności przejęcia przez polskiego leśniczego agend jednego z leśnictw – leśnictwa Tylna Góra (niem. Tiloshӧhe). Otóż stanowisko leśniczego po niemieckim leśniczym Paulu Kochu przejął w tym leśnictwie leśniczy Zygmunt Gross. Protokół zdawczo – odbiorczy został spisany w Tylnej Górze dopiero dnia 10.11.1921 roku w obecności nadleśniczego Władysława Kabzy oraz gajowego (strażnika) Antoniego Kwiatkowskiego od leśniczego Kocha, który nie był obecny przy przekazaniu i protokółu nie podpisał. Jednak wcześniej, w dniu 02.01.1921 roku, leśniczy Gross spisał notatkę służbową, w której zamieścił informację, iż już w dniu 10.11.1920 roku przejął leśnictwo od Nadleśnictwa Różanno. Z notatki tej wynika, że spisu dokumentów dokonał były leśniczy Koch w dniu 18.01.1920 roku.

Opisana sytuacja wskazuje na pewien rozgardiasz organizacyjny towarzyszący funkcjonowaniu administracji leśnej w tym przełomowym okresie, czemu trudno się zresztą dziwić. Jest też charakterystycznym, iż w pismach urzędowych wysyłanych z nadleśnictwa i przysyłanych do nadleśnictwa przez blisko rok od odzyskania niepodległości używano jeszcze języka niemieckiego bądź niemieckich nazw miejscowości, nadleśnictwa, leśnictw. Oto przykład.  Jest wrzesień 1920 roku. O przydział drewna opałowego występował m.in. Dom Karny (więzienie) w Koronowie. Korespondencja w tej sprawie z Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy nadeszła w formie odręcznie sporządzonego pisma po niemiecku. Spotkało się  to ze zdecydowaną reakcją Domu Karnego, który wniósł na piśmie o odpowiedź w języku urzędowym tj. polskim. Rzeczywiście w Dyrekcji Lasów Państwowych w Bydgoszczy pracowali jeszcze urzędnicy niemieccy nie władający językiem polskim, chociaż byli już urzędnikami administracji polskiej. W tym czasie zdarzały się też w nadleśnictwie  kontrole prowadzone przez inspektorów narodowości niemieckiej, którzy pisali z nich sprawozdania w języku niemieckim. W powszechnym użyciu były odziedziczone po poprzedniej władzy administracyjnej druki urzędowe z napisami w języku niemieckim, które były adoptowane na potrzeby nowej administracji albo wykorzystywane z braku papieru poprzez sporządzanie pism na ich odwrocie. Można też spotkać datowane z tego przełomowego czasu urzędowe pisma i dokumenty zawierające treści stanowiące mieszankę zwrotów w obu językach. Poza wspomnianą obecnością w administracji leśnej osób narodowości niemieckiej nie władających językiem polskim, a wówczas niezbędnych kadrowo w odradzającym się Państwie Polskim i lojalnych wobec nowej władzy, opisaną sytuację należy bez wątpienia tłumaczyć spuścizną trwającego blisko 150 lat okresu niewoli niemieckiej tych ziem. Jednak dzięki spojrzeniu z dzisiejszej perspektywy na ówczesne realia można lepiej zrozumieć i docenić skalę osiągnięć uzyskanych przez Nadleśnictwo Różanna w warunkach odrodzonego Państwa Polskiego oraz docenić wysiłek i profesjonalizm kolejnych pokoleń leśników, którzy się do tego przyczynili.

W zakończeniu warto dodać i podkreślić, iż Nadleśnictwo Różanna nieprzerwanie od 1920 roku kontynuuje najlepsze tradycje kształtującej swoją autonomię od przełomu XVIII i XIX stulecia państwowej leśnej struktury administracyjnej, w ramach której już wówczas powstawała nasza jednostka organizacyjna, chociaż proces ten był rozciągnięty w czasie. Bez wątpienia, pomimo braku polskiej państwowości, w ciągu tych wydarzeń uczestniczyli Polacy, a krótki, ale jakże ważny dla polskiej historii okres istnienia Księstwa Warszawskiego to na obszarze dzisiejszego Nadleśnictwa Różanna faktyczny początek narodowej, jak wówczas określano majątek państwowy, polskiej organizacji gospodarstwa leśnego. Przytoczenie tych historycznych faktów w kontekście przypadającej w styczniu 2020 roku rocznicy w moim przekonaniu jest zasadne, także wzrusza oraz skłania do zadumy i refleksji.